Van Costa Rica naar Cacarica en van Sucre naar Bajo Calima

Ik heb te lang niet geschreven en teveel te vertellen. Ik ben op reis geweest, ziek, zwak en misselijk geweest, weer op reis gegaan en nu echt even ziek thuis. En dan het einde dat hier in zicht komt. Ja, nog niet iedereen weet het, maar als ik 5 april in het vliegtuig naar Nederland stap dan, dan blijf ik in Nederland en ga ik niet meer terug naar Colombia. Mijn werk en tijd hier zit erop, op terug naar Nederland!! Spannend, maar het voelt goed!

Maar laat ik verder gaan waar ik de vorige keer gebleven was. De bijeenkomst van de delegatie uit Cacarica die terugkwam uit Costa Rica na twee spannende dagen van gemengde gevoelens.

We komen bij elkaar en iedereen krijgt een moment om te vertellen hoe hij of zij de hoorzittingen en het verblijf in Costa Rica ervaren heeft. De meesten hebben het enorm moeilijk gehad maar kunnen door een laatste bijeenkomst met de Inter-Amerikaanse Commissie, de laatste avond, toch op een positieve terugkijken op het geheel.

Ik zit naast Bernardo, die moest getuigen. Hij is er nog steeds emotioneel van en barst net zoals vele anderen tijdens de bijeenkomst in tranen uit. Tijdens de hoorzittingen, want ja het is officieel, worden de ‘victimas’ (slachtoffers) ‘presuntasvictimas’ (vermeende slachtoffers) genoemd, want ja nog niks is bewezen. Deze kleine nuance doet velen pijn. De woorden van de Staat, de ontkenning en verdraaiing van de feiten, het in twijfel trekken van alles en de openlijke aanval op de ‘presuntasvictimas’ snijden de meesten dwars door het hart. Een aantal vrouwen vertellen hoe ze het liefste waren opgesprongen en de afgevaardigden van de Staat waren aangevlogen of hadden geroepen dat dit allemaal leugens waren…. De kracht om dit allemaal te doorstaan is voor velen God. Het geloof is de reden dat deze mensen na alles  wat ze hebben doorstaan en dagelijks nog moeten doorstaan toch nog positieve hoop kunnen hebben. En luisterend naar de verhalen en hoe dit positieve geloof de mensen op de been houdt zie ik inderdaad deze enorme kracht van het geloof in God.

De volgende dag reist het merendeel van de delegatie terug naar Cacarica. Zelf reis ik met een aantal collega’s naar het zuiden waar er een soort van Triatlon voor het behoud van het water wordt georganiseerd. Het is zo’n bijeenkomst dat er mensen van alle gemeenschappen present zijn. De eerste dag wordt er gefietst en in de bus gezeten, de tweede dag wordt er een berg opgewandeld (28 kilometer), de derde en vierde dag wordt er vergaderd. Wij zijn met één van de auto’s van het ministerie en na de derde de dag van de bijeenkomst gaan we na Sucre (Cauca) ook nog even naar Buenaventura (Valle del Cauca) en leggen we binnen 5 dagen 1700 kilometer af. Ik ben gebroken.

Zowel Sucre als Buenaventura liggen in het zuiden. Sucre in het zuiden in de bergen, Buenaventura aan de Stille Oceaan. De processen die we daar begeleiden zijn een stuk ‘jonger’ om het zo maar te zeggen. Sucre begeleiden we  7 of 8 jaar, Buenaventura pas iets van 3 jaar. Buiten het feit dat de problematiek ook anders is, is er ook duidelijk verschil tussen een gemeenschap zoals Cacarica waar al 15 jaar in de mensen wordt geïnvesteerd en deze gemeenschap in BajoCalima (Buenaventura) waar we pas 3 jaar mee werken. Het verschil laat zien, dat ons werk wel degelijk zin heeft. Deze vergeten en gediscrimineerde afro gemeenschappen een stem  en de tools geven om zich te uiten en zich in te zetten voor wat zij willen bereiken doet wonderen!

In BajoCalima wordt als wij er zijn de eerste grote stap naar autonomie gezet. Het opzetten van een eigen ‘Raad’, zodat ze zelf beslissingen kunnen en mogen nemen over het land dat van hun is. Het is nu nog een beetje een chaos, maar ze doen het wel. En daarmee zetten ze de eerste stap in de richting die zij op willen.

Ondertussen neemt de spanning in Cacarica toe. Er zijn weer bedreigen en de boot van de terugkerende delegatie wordt onderweg aangehouden door paramilitairen. Gelukkig blijft het voor nu bij bedreigingen, maar de angst zit er goed in. En niet alleen in Cacarica ook in Bogota is men na de schoten op de auto van PadreAlberto in opperste alertheid. Een paar dagen later ga ik op reis, samen met PadreAlberto, dit keer weer naar het noorden, mijn laatste reis, voor nu, maar daar volgende keer meer over. 

Hoorzittingen voor het Inter-Amerikaans Mensenrechten Hof

Gisteren en eergisteren waren belangrijke dagen voor ons, de gemeenschappen uit Cacarica, Colombia en voor het Inter-Amerikaans mensenrechtensysteem. Anderhalve dag had het hof uitgetrokken om te luisteren naar de declaraties van deskundigen, getuigenissen en de argumenten van zowel de staat, de Inter-Amerikaanse Commissie als ons.

Zestien jaar na het drama en de ontheemding in Cacarica en zo’n twee jaar nadat er hier kei en kei hard aan de slag is gegaan om alle bewijs, argumenten etc. te verzamelen zijn de hoorzittingen zo’n beetje het laatste station. De kroon op al het werk en de laatste mogelijkheid om de rechters te overtuigen van ieders gelijk. Over een maand moeten de slotpleidooien worden ingeleverd en dan is het afwachten op de uitspraak, hetgeen meestal zo’n zes maanden duurt.

Vanaf vorige week werd het druk hier op kantoor, niet wat werk betreft, want dat was al druk en mijn collega verantwoordelijk voor deze zaak liep al meer dan een maand vol stress rond, maar qua mensen. Zo’n vijftien mannen en vrouwen, jong en oud kwamen helemaal vanuit Cacarica (of Turbo als ze na de ontheemding nooit zijn teruggekeerd) naar Bogota, om zondag als delegatie en vertegenwoordiging van de 531 slachtoffers die wij als JyP in deze zaak vertegenwoordigen af te reizen naar Costa Rica (daar zetelt het hof) en de hoorzittingen bij te wonen. Daarnaast moesten twee van hen een getuigenis afleggen.

Voor vertrek moest natuurlijk nog een boel besproken en doorgenomen worden. Zo ook de reparaties die gevraagd worden. De verhalen, de stukken, de argumenten en de berekeningen ken ik maar dan neem je het door met de mensen die al dat alles ook daadwerkelijk zijn kwijtgeraakt, 16 jaar zijn er verstreken, maar de pijn en het leed blijft. Het doel van de hele zaak, erkenning voor al dit leed en natuurlijk gerechtigheid, wat dat ook moge betekenen.

Want eerst wordt alles en iedereen nog even door het slijk gehaald. De hoorzittingen zijn live te volgen via internet en dus kijkt bijna het hele kantoor met spanning toe. Hoe wij onze feiten voor de rechters hardmaken en hoe de vertegenwoordigers van de Staat de rechters op een totaal een ander spoor proberen te zetten, het gaat er hard aan toe.

Getuigenissen worden afgelegd door Bernardo en Sofia. Bernardo was de buurman en vriend van Marino Lopez. Ik ken Bernardo als een daadkrachtige, slimme en zelfverzekerde man, maar de eerste minuten in de getuigenstoel heeft hij het zwaar, dan herpakt hij zich en komt z’n zelfvertrouwen beetje bij beetje terug. Het verhaal van wat er met Marino is gebeurd heb ik vele malen gehoord en gelezen, maar ik had het Bernardo nooit zelf horen vertellen. Het snijdt door je hart. De advocaten van de Staat proberen z’n verhaal te ontkrachten en dringen aan op de herkenning/beschrijving van het uniform van de zogenaamde paramilitairen en de legereenheden toen aanwezig. Bernardo weet het niet meer, de Staat hapt toe, het hadden dus ook de FARC kunnen zijn…

Sofia, laat zich niet van haar stuk brengen en praat alsof ze gewoon voor de zoveelste keer aan de bar verteld over iets wat je gewoon is overkomen. De advocaat van de Staat die korte metten met haar probeert te maken, krijgt de volle laag terug. Nee Sofia laat niet met zich sollen.

Toch lukt het de Staat, ondanks alle tegenstrijdigheden, op een gegeven moment weten ze zelf ook niet meer of ze het nou moeten hebben over paramilitairen, zogenaamde paramilitairen, AUC, autodefensas, illegale gewapende groepen….om iedereen aan het twijfelen te brengen. Marino Lopez werd vermoord door paramilitairen, maar het leger had daar niks mee te maken. Sterker nog de mensen zijn ontheemd door de FARC en niet door de paramilitairen in samenwerking met het leger. Het leger voerde wel toevallig precies dezelfde dagen een operatie uit maar dat was 30 kilometer ten zuiden.

Gelukkig begrijpen de rechters het af en toe ook niet meer. Maar waar ligt dan de waarheid? Ergens in het midden? Of toch gewoon bij ons? We gaan het zien. De getuigenissen en declaraties worden afgesloten met de slotpleidooien, waarin de Staat nog even rake klappen uitdeelt. De rechters stellen nog wat kritische vragen en dan is het voorbij.

Vandaag, de dag erna, wordt er op de auto van Padre Alberto, mn baas, geschoten. Het is de zoveelste waarschuwing in een reeks van bedreigingen, bedreigingen die toenemen als we aan iets belangrijks werken, zoals deze zaak voor het Inter-Amerikaans Mensenrechten hof.

Later op de dag komt de hele delegatie uit Costa Rica terug op kantoor, fijn om iedereen weer te zien, en te horen hoe iedereen deze dagen heeft ervaren en beleefd.

Hierover volgende keer meer. 

En dan?

Een vriendin van me werkt met gedemobiliseerde FARC strijders. Pittig, moeilijk en soms risicovol werk, want als gedemobiliseerde hoor je eigenlijk nergens meer bij. Revolutionair of strijder ben je niet meer, de maatschappij beschouwt je als ‘minderwaardig’ en wanneer je de waarheid gaat lopen verkondigen heb je soms helemaal een probleem.

Voor de vorige regering waren demobilisaties hét paradepaardje. Zo demobiliseerden tussen 2003 en 2006 zo’n beetje alle paramilitairen en zowaar ook een aantal FARC fronten. President Uribe liet mede door deze demobilisaties zien dat hij en zijn regering het conflict in dit land wel kon oplossen. De cijfers lieten niet te wensen over, duizenden paramilitairen leverden hun wapens in en tegelijk boekte het leger resultaat na resultaat tegen de FARC. Met ‘resultaat’ bedoel ik het uitschakelen  van strijders en of fronten, niet door demobilisatie maar door, hoe zal ik het netjes zeggen, het voeren van oorlog.

Helaas bleken de cijfers van de geboekte successen vaak niet helemaal te kloppen. Zo zijn in de afgelopen 10 jaar minstens 3000 burgers lukraak vermoord simpelweg om de statistieken van het leger op te pimpen. Ze werken meegenomen/gearresteerd of meegelokt, vermoord, ‘verkleed’ als guerrillero en vervolgens gepresenteerd als een succes van het leger. Yes, weer een FARC strijder minder!! Het werd een heel schandaal, maar als het goed is heeft het leger dit soort wanpraktijken nu afgeleerd….

Dag van de Rechten van de Mens

Sommige dingen kun je beter vertellen dan (be)schrijven.
Een korte impressie over de impact en het belang van het werk van de 'Comisión Intereclesial de Justicia y Paz' en het werk dat ik doe.
Klik hier voor het filmpje

Naar Cacarica en nog veel meer..!!!

De rit naar Choco (het departement in het noorden tegen de grens met panama en grenzend aan zowel de Caribische zee als de Stille Oceaan) was lang, de tijd die ik heb doorgebracht in de verschillende bootjes over de verschillende rivieren was nog langer, maar al het zitten en ‘wachten’ was het meer dan waard en ik heb zoveel gezien, gehoord en gevoeld dat ik eigenlijk niet goed weet waar te beginnen en wat te vertellen.

Ik wil vertellen hoe mooi het was, maar ook hoe vergeten en afgelegen de mensen en de gemeenschappen in deze gebieden leven. El Choco is rijk aan grondstoffen, grote stukken zijn (nog) oerwoud, er is een overvloed aan rivieren waarover het meeste vervoer plaatsvind en de bevolking bestaat voornamelijk uit Afro-Colombianen. Het is er warm en vochtig het stikt er van de muggen, hier en daar wonen mensen in houten huisjes, de mensen zijn warm en gepassioneerd, kortom een totaal andere wereld dan Bogota.

Verbroken stilte

Ongeveer een half jaar geleden schreef ik een blog over Roma en Sinti in Nederland, een vergeten volk met een vergeten geschiedenis. Vandaag zond Hollanddoc een documentaire ‘verbroken stilte’ genaamd, waarbij Orhan Galjus afreist naar Duitsland en Polen om de Holocaust van de Roma en Sinti de herdenken, of beter gezegd te ontdekken en vooral niet te vergeten.

De documentaire raakt me, de zoektocht naar het verleden, het vergeten, het zwijgen, maar ook het in stand houden van de herinnering. En dan de beelden van Auschwitz en Birkenau, plekken, verhalen en een sfeer die zeven jaar gelden, toen ik daar was, ook zo enorm veel indruk  op me hebben gemaakt en waar simpelweg geen woorden voor zijn.

Regeringsakkoord, vredesakkoord en conflict

Mijn laatste blog schreef ik meer dan een maand geleden, een paar dagen voor de verkiezingen. De verkiezingsuitslag liet een enorme tweedeling zien en dwong de VVD en de PvdA, die tot de avond voor de verkiezingen lijnrecht tegenover elkaar stonden, tot samenwerken. Gelukkig zijn beide partijen politiek volwassen, wat in de praktijk neerkomt op water bij de wijn doen en compromissen sluiten, en zijn ze vandaag al tot een regeringsakkoord gekomen. Zo, even binnen zeven weken… en dan nu met z’n allen aan de slag.

Of het allemaal zo’n fijne maatregelen zijn die ze gaan doorvoeren, tja we zullen het gaan zien. Er wordt in ieder geval geïnvesteerd in onderwijs, dus dat is fijn, ow en nodig ook J. Natuurlijk moet ontwikkelingssamenwerking er wel aan geloven. Er gaat één miljard vanaf…. Gelukkig gaat 250 miljoen daarvan naar Defensie voor vredesmissies. Dat is fijn, mochten de vredesbesprekingen hier uitlopen op één grote mislukking dan heeft Nederland nog ergens een potje om wat soldaten te sturen die de vrede kunnen komen handhaven, ook al hoop ik dat ze naar Syrië worden gestuurd, want daar zijn ze ook hard nodig en  de insteek van de onderhandelaars hier  is(van zowel de regering als de FARC) om voor juli volgend jaar tot een vredesakkoord te komen.